Darowizny między bliskimi a podatki: eksperci wołają o jasne zasady i większą edukację

W dobie zawiłych przepisów podatkowych nawet dobrze intencjonowane gesty finansowe w rodzinie mogą skończyć się nieprzyjemnym zaskoczeniem.

Eksperci ostrzegają przed darowiznami przekazywanymi “z ręki do ręki”, które mimo intencji bywa kosztowne w skutkach podatkowych, jeśli brakuje właściwej dokumentacji potwierdzającej przekaz.

Kluczowe staje się tu nie samo przekazanie, lecz sposób udokumentowania - tylko on pozwala skorzystać ze zwolnienia z podatku od darowizny pieniężnej.

W praktyce zwolnienie z podatku od darowizny pieniędzy od najbliższych wymaga potwierdzenia otrzymania środków na rachunku bankowym, w SKOK-u lub przekazem pocztowym. Doświadczeni prawnicy podkreślają, że celem tego wymogu było wzmocnienie transparentności pochodzenia środków i zapobieganie wprowadzaniu do obiegu pieniędzy o nieustalonym pochodzeniu. Jednak część ekspertów sugeruje, iż istnieje potrzeba zmian, które umożliwiłyby potwierdzanie przekazów za pomocą mniej rygorystycznych dowodów, bez utrudniania realnych transakcji rodzinnych.

Podzielane przez nich opinie dotyczą również szerszego pytania o sensowność samego podatku od darowizn. Zdaniem radców i doradców podatkowych darowizna między bliskimi bywa postrzegana jako narzędzie wspierające gospodarność i samodzielność rodzin, a jednocześnie - w ich ocenie - stanowi formę obciążenia, które uderza w podstawowe wolności obywatelskie. Nie bez znaczenia pozostają też wyroki sądów, które w przeszłości dopuszczały zwolnienia w pewnych okolicznościach, lecz najnowsza uchwała NSA nie podzieliła takich praktyk orzeczniczych.

Najnowsza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2023 r. III FPS 3/22 kładzie nacisk na jedyne pewne potwierdzenie darowizny - przekazanie środków w formie dokumentu bankowego, SKOK lub przekazu pocztowego. Zdaniem ekspertów, na skutek tej decyzji organy podatkowe mogą przyjmować coraz mniej elastyczne stanowiska, co w praktyce oznacza większe ryzyko opodatkowania darowizn, które wcześniej były traktowane łagodniej. W rezultacie pojawia się aprobata dla rozważenia zmian przepisów, które ułatwiłyby dokumentowanie przekazania środków bez ograniczeń sposobu ich potwierdzenia, przy zachowaniu skutecznej ochrony źródeł pochodzenia środków.

- Jeśli mamy mówić o de lege lata, to warunki zwolnienia od podatku od spadków i darowizn przy darowiznach od najbliższej rodziny tworzą pewien rodzaj pułapki. Należy liczyć się nie tylko z koniecznością przekazania darowizny za pośrednictwem rachunku bankowego lub przekazu pocztowego, ale także z obowiązkiem zgłoszenia jej właściwemu organowi w odpowiednim terminie - tłumaczy mec. Marek Niczyporuk z Ars Aequi. - Warunki te bywają postrzegane jako nadmierny nadzór państwa nad obywatelami, a sama darowizna powinna być swobodnie realizowana w granicach prawa.

W opinii dr Ewy Prejs z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, prostota obecnego rozwiązania ma ogromne zalety, bo ogranicza możliwość nadużyć i czyni system podatkowy przejrzystym. Z kolei dr Karczyński z Uniwersytetu Gdańskiego zwraca uwagę na potrzebę szerokiej edukacji podatkowej: rządowe strony informacyjne nie zawsze wyjaśniają typowe scenariusze, które mogą stać się przedmiotem sporów, co prowadzi do błędów w praktyce i niepotrzebnych komplikacji dla obywateli.

Eksperci podkreślają, że wciąż istnieje realna konieczność konstruktywnego dialogu między administracją podatkową a podatnikami. Wydarzenia edukacyjne organizowane w ramach Festiwalu Nauki i Sztuki UMK, włączające Katedrę Prawa Finansów Publicznych WPiA oraz Kujawsko-Pomorską KAS, mają na celu uporządkowanie praktyk i podniesienie świadomości obywateli co do praw i obowiązków związanych z darowiznami. W praktyce oznacza to, że podatnicy mogą uniknąć kosztownych błędów tylko poprzez właściwe planowanie transakcji i świadomość, jak dokumentować przekazy środków - a co równie ważne - jakie są konsekwencje braku dokumentacji.

Wskazywane jest także, że system podatkowy nie zyskuje na braku edukacji. Brak odpowiedniej znajomości zasad zwolnienia prowadzi często do sytuacji, w których drobne darowizny, które teoretycznie nie przekraczają kwot wolnych, mogą przerodzić się w skomplikowane postępowania podatkowe. Przykładowo, dla darowizny o wartości 40 tys. zł przy jednej obdarowanej osobie, jeżeli łączna wartość darowizn w danym okresie nie przekroczy ustawowych limitów, podatek może wynieść zaledwie kilka procent należności, podczas gdy niedopełnienie obowiązków zgłoszeniowych prowadzi do znacznie wyższych stawek. W praktyce chodzi przede wszystkim o przejrzystość rozliczeń i ochronę interesów obywateli, ale także o ochronę interesów publicznych, które stanowią ważny dochód gminy.

Podsumowując, obecny obraz podatkowy darowizn od najbliższych wymaga równoważenia między prostotą a skutecznością przeciwdziałania nadużyciom. Konieczne są działania edukacyjne, jasne komunikaty i ewentualne zmiany legislacyjne, które umożliwią łatwiejsze udokumentowanie przekazów przy jednoczesnym zachowaniu ochrony przed pochodzeniem środków. W ten sposób darowizny mogłyby być realizowane z poszanowaniem prawa finansowego, bez nadmiernego obciążania obywateli i bez konieczności prowadzenia długotrwałych sporów z fiskusem.

rd

Materiał opracowany przez redakcję Olsztyn Alert112 w oparciu o informacje dostępne publicznie.

Informacje nie zawsze pochodzą bezpośrednio od służb ratunkowych, redakcja nie ponosi odpowiedzialności za dokładność źródeł zewnętrznych.

Coś się nie zgadza? Napisz do nas